اَردیبهشت

اَردیبهشت

اَردیبهشت: در اوستای نو «اَشَه وَهیشتَ» به معنی «بهترین اَشه»، نام یکی از مهم‌ترین امشاسپندان (مِهین ایزدان) است که پس از «بهمن» و در دومین پایگاه امشاسپندان جای می‌گیرد. در گاهان، اردیبهشت غالباً به صورت اَشه آمده و یکی از فروزه‌های اهوره‌مزداست که ارج فراوان دارد و آنان که یار اویند بهترین پاداش‌ها را خواهند یافت. اهوره‌مزدا او را از نیروی خرد خویش آفریده و پدر اوست. اردیبهشت نگاهبان مرغزارها و گیاهان روی زمین است و پرهیزگاران در مرغزارهای او به سر می‌برند. به یاری او بود که اهوره‌مزدا هنگام آفرینش، گیاهان را برویانید.

در اشاره به همین خویشکاری امشاسپند اردیبهشت (نگاهبانی مرغزارها و گیاهان روی زمین) است که دقیقی می‌گوید:

درافکند ای صنم ابر بهشتی

به گیتی خلعت اردیبهشتی

در یشت‌ها، اردیبهشت زیباترین امشاسپند و دشمن دیو خشم و از میان برنده‌ی بیماری و مرگ و جادوان و خرفستران است. در ویسپرد آمده است که اهوره‌مزدا آنچه را که به دست بهمن آفریده است، به دستیاری اردیبهشت افزایش خواهد داد.

در ادبیات پهلوی، هُرمَزد با بهمن و اردیبهشت رایزنی می‌کند و اردیبهشت است که آتش را می‌پاید. از میان کماله دیوان (دیوان بزرگ و کارگزاران اصلی اَنگْرَمَینیو) «ایندْرَ» – که به نوشته‌ی بندهشن دیو فریفتار و گمراه‌کننده است – هَمِستارِ اردیبهشت است.

در بندهشن می‌خوانیم: «اردیبهشت را خویشکاری این است که دیوان را نهلد تا روانِ دُروندان را اندر دوزخ بیش از گناهی که ایشان را هست پادافره کنند و دیوان را از ایشان بازدارد.» (به نقل پژ، ص ۱۱۰).

در همان کتاب آمده است: «اردیبهشت را به گیتی آتشِ خویش است. آن‌که آتش را رامش بخشد یا بیازارد، آن‌گاه اردیبهشت از او آسوده یا آزرده بود.» (همان، ص ۱۱۱).

ایزدان آذر و سروش و بهرام از یاوران و همکاران امشاسپند اردیبهشت‌اند. سومین یشت اوستا ویژة ستایش و نیایش این امشاسپند و دومین ماه سال و سومین روز ماه به نام اوست و به نوشته‌ی بندهشن گل مرزنگوش بدو اختصاص دارد.

نیایش معروف «اَشِم وُهو…» را نیز «نماز اَشَه» می‌خوانند و به این امشاسپند نسبت می‌دهند. (← اَشَه وَهیشتَ و نماز اَشه و اَشِم وُهو)