اَلبرز
اَلبرز: (در اوستا «هَرا»، «هَرَیتی» و «هَرابِرِزَیتی» و در پهلوی «هَر بُرز») نام کوهی است اساطیری که در فارسی البرز شده و اکنون رشتهکوههای معروف شمال ایران را بدین نام میخوانیم.
در سرتاسر اوستایِ نو، بارها به نام و ستایش این کوه برمیخوریم. در زامیادیشت (بند ۱)، کوه هرا همهی کشورهای خاوری و باختری را فراگرفته و نخستین و بزرگترین کوه جهان است. در رشنیشت (بند ۲۵) میخوانیم که ستارگان و ماه و خورشید، گرداگرد ستیغ کوه هریتی چرخانند.
در مهریشت (بند ۱۳) آمده است که مهرایزد، نگاهبان فروغ و پاسدار پیمان، نخستین ایزدی است که پیش از دمیدن خورشید از کوه هرا به سراسر سرزمینهای ایرانی مینگرد. در همان یشت (بند ۵۰) میخوانیم که آرامگاه مهر بر فراز کوه هریتی جای دارد که در آن جا نه شب هست و نه تاریکی، نه باد سرد نه باد گرم، نه بیماری کشنده و نه آلایشِ دیوآفریده. از فراز کوه هریتی مه بر نخیزد.
کاخ ایزد سروش که یک هزار ستون دارد و خودْ روشن و ستارهآذین است، بر فراز البرز جای دارد. (یسـ ۵۷، بند ۲۱) گیاه هَوم که نوشابهی آیینی «هَوم» را از آن برمیگیرند، بر فراز البرز میروید. (یسـ. ۱۰).
در بندهشن (بخش ۱۲) آمده است که همهی کوهها در هیجده سال روییدند، اما البرز در هشتصد سال به کمال رسید: به دویست سال تا به ستارهپایه، به دویست سال تا به ماهپایه، به دویست سال تا به خورشیدپایه و به دویست سال تا به آسمان زَبَرین رُست و دو هزار و دویست و چهل و چهار کوه روی زمین از البرز جدا شد.
در دینکرت گفته شده که یک سر «چینودپل» بر البرزکوه نهاده شده است.