اَندروای
اَندروای: (در اوستا «اَنتَرِوَیو» یا «وَیو» و در پهلوی و فارسی «اندروای» یا «دَروا» یا «وای» به معنی هوا) نام ایزد هواست که غالباً با صفت «زبردست» همراه میآید. در پهلوی، «رام» نام دیگر این ایزد و «رامیشت» (یشت پانزدهم) در ستایش و نیایش وی و روز بیست و یکم ماه به نام اوست.
بنا به نوشتهی «رامیشت»، وَیو نام پهنهی کیهانی میان جهانِ مینُوی و جهان تیرهی اهریمنی است و وَيو آفرینش «سْپِنتَ مَینیو» را از آفرینش «اَنگْرَمیَنیو» جدا میکند.
در بندهشن (بخش یکم) میخوانیم که در بخش زَبَرینِ این جوّ، فروغ جاودانی فرمانرواست و آن جایگاه اهورهمزداست و بخش زیرینِ آن، که تیرگی ابدی آن را فراگرفته، جای اهریمن است. ویو (هوا) در میان این دو بخش پرفروغ و تیره جای گرفته و آوردگاه دو مینُویِ نیکی و بدی است. بهشت در بخش پرفروغ و دوزخ در بخش تیره و همیستگان (برزخ) در بخش میانی (هوا) جای دارد.
بنابراین، هوایی که در نزدیکی جهانِ مینُوی است، از پاکی اهورایی برخوردار است و ایزد ویو (اندروای) به نگاهبانی آن گماشته شده و درخور نیایش و شایستهی ستایش است. اما هوایی که نزدیک به جهان تیرگی و جای اهریمن است، ناپاک و اهریمنی است و نماد و نگاهبان آن را دیوی دانستهاند.
در رامیشت و دیگر جاهای اوستا، بارها میخوانیم که: «ای اندروای! آنچه از ترا که از آن سپندمینوست، میستاییم.» بدینسان دو ویو (وای) هست. یکی ایزد نگاهبان هوای پاک و سودبخش و اهورایی که او را «وایِ درنگ خدای» نیز خواندهاند و دیگری دیو هوای ناپاک و زیانبخش و اهریمنی. در رامیشت، از دیو هوای ناپاک نام برده نشده، اما در وندیداد (فر ۵) از این دیو سخن به میان آمده و از همکاران و دستیاران «اَستوویذُتو» (دیو مرگ) شمرده شده است. بندهشن دیو هوای بد را با استوویذتو (اَستْویهاد پهلوی) یکی شمرده است.
در مینویِ خِرَد (بخش ۲، بند ۱۱۵)، از «وایِ وِه» و «وایِ وَتَر» (هوای خوب و هوای بد) سخن گفته شده و وایِ وَتَر همراه اَستوویذَتو و دیگر دیوان در برابرِ وایِ وِه و سروش و بهرام در سر چینودپل میکوشند که روان مرده را به دوزخ بکشانند.
ما در این گزارش، این دو «وای» را «بهوای» و «بَدوای» نامیدهایم. افزون بر آنچه دربارهی اندروای گفته شد، بندهشن او را ایزد جنگ و نگاهبان آفرینش نیک نیز میخواند. «وای نیکو جامهی زرین، سیمین، گوهرنشان، والغونه (سرخگون) و بسرنگ پوشیده که جامهی ارتشتاری است، زیرا فراز رونده بودن از پس دشمنان و پتیاره را از میان بردن و آفرینش را پاسبانی کردن، خویشکاری اوست.» (بن. به نقل پژ. ص ۳۹-۳۸) اندروای گاه با ایزد «باد» (اوستایی: واتَ) یکی شمرده شده است.
(← استوویذتو، باد، بدوای، بهوای، رام، رامیشت، وای، وای درنگ خدای و ویذتو)