اَیریَمَن
اَیریَمَن: (در پهلوی اَریامَن و اِرمان) نام ایزد دوستی و پیوند و آرامش، یکی از ایزدان بزرگ دین مزداپرستی است. او را نخستین پزشک مینُوی شمردهاند که چاره و درمان دردها و ناخوشیها به دست او سپرده شده است و هنگامی که اهریمن ۹۹۹۹۹ بیماری را به جهان آورد، به فرمان اهورهمزدا به زمین آمد تا درمان آن بیماریها را بیاورد. (← وند، فر ۲۲)
معنی «ایریمن» دوست و یاور است و در گاهان عنوانی است برای پیشوایان دینی، اما در دیگر بخشهای اوستا و در بندهشن از او به عنوان ایزد درمانبخش دردها یاد شده است.
در «ریگودا»، نامهی دینی کهن هندوان، «اَريَمَن» ایزدی است در گروه ایزدان بزرگ مشهور به «آدیتْیَه» که نام او همواره همراه «میتْرَ» و «وَروَن» میآید و ستوده میشود. معنی این نام در سنسکریت مانند «میتْرَ» دوست است و او نیز همچون میتْرَ خدای روشنایی آسمان و مهربان و نیکوکار و یاور مردمان است.
در ادبیات فارسی این نام «ایرمان» شده و در شاهنامه به معنی دوست و میهمان و سرور آمده است:
«چو موبد پدید اندر آمد ز در ابا او یکی ایرمانی دگر»
و در جایی دیگر:
«اگر کشته گردد به دست تو گرگ تو باشی به روم ایــرمـانـی بزرگ»
در ویس و رامین نیز به همین واژه برمیخوریم:
«چو داری در خراسان مرزبانی چرا جویی دگرجا ایرمانی»
اما غالباً تنها به معنی میهمان به کار رفته و ترکیب «ایرمانسرای» به معنی سرای سپنج و خانهی عاریت آمده است. خاقانی می-گوید:
«يا رب چه ناخلف پسری کز وجود تو دارالخلافهی پدر است ایرمانسرای»
(← آدیتْیَه و اَیريَمَن ایشیَه)